×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

خبر روز

امروز : چهارشنبه, ۲۲ آبان , ۱۳۹۸  .::.   برابر با : Wednesday, 13 November , 2019

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

آشنایی با مجلس شورای اسلامی

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)مجلس شورای اسلامی رکن اصلی نهاد قانون‌گذاری در کشور ایران است که وظیفه انحصاری وضع قانون و نظارت بر اجرای آن را در جمهوری اسلامی بر عهده دارد. در قانون اساسی مشروطه و قانون اساسی جمهوری اسلامی پیش از بازنگری نام این نهاد مجلس شورای ملی بوده ‌است. هر چند که در ۳۱ تیر ۱۳۵۹ نمایندگان مجلس این نهاد را «مجلس شورای اسلامی» نامگذاری کردند.

مصوبات مجلس شورای اسلامی اگر مورد تأیید شورای نگهبان قرار گیرند، برای اجرا به رییس جمهور ابلاغ می‌شوند. مجلس شورای اسلامی از سایر قوا مستقل است.

بر طبق اصل ۶۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مجلس شورای اسلامی از نمایندگان ملت که به‌طور مستقیم و با رأی مخفی انتخاب می‌شوند تشکیل می‌گردد. دوره نمایندگی در این مجلس چهار سال است که انتخابات هر دوره باید پیش از پایان دوره قبل برگزار شود، به‌طوری‌که کشور در هیچ زمان بدون مجلس نباشد. عده نمایندگان مجلس ۲۷۰ نفر است و از تاریخ همه‌پرسی سال ۱۳۶۸ پس از هر ده سال، با در نظر گرفتن عوامل انسانی، سیاسی، جغرافیایی و نظایر آن‌ها حداکثر بیست نفر نماینده می‌تواند اضافه شود. زرتشتیان و کلیمیان هر کدام یک نماینده و مسیحیان آشوری و کلدانی مجموعاً یک نماینده و مسیحیان ارمنی جنوب و شمال هر کدام یک نماینده انتخاب می‌کنند. محدوده حوزه‌های انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین می‌کند.

هم اکنون دوره دهم مجلس شورای اسلامی است و تعداد نمایندگان آن ۲۹۰ نفر می باشد.

 

بیشتر بدانید  نمایندگان کهگیلویه و بویراحمد از دور اول تا دهم انتخابات مجلس+آمار

 

پس از برگزاری انتخابات، جلسات مجلس شورای اسلامی با حضور دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت می‌یابد و تصویب طرحها و لوایح طبق آیین‌نامه مصوب داخلی انجام می‌گیرد مگر در مواردی که در قانون اساسی حدنصاب خاصی تعیین شده باشد. برای تصویب آیین‌نامه داخلی موافقت دو سوم حاضران لازم است.

مذاکرات مجلس شورای اسلامی باید علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی برای اطلاع عموم منتشر شود. تنها در شرایط اضطراری و در صورتی که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای رئیس‌جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیر علنی تشکیل می‌شود. مصوبات جلسه غیر علنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش و مصوبات این جلسات باید پس از بر طرف شدن شرایط اضطراری برای اطلاع عموم منتشر گردد.

نهادهای وابسته مجلس شورای اسلامی عبارتنداز: مرکز پژوهش‌ها، مرکز تحقیقات اسلامی، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد، دیوان محاسبات و خبرگزاری خانه ملت

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی : مجالس ایران از مهستان تا شواری اسلامی

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که پیشینه مجلس و شورا در امور حکومتی ایران به دوره اشکانیان باز می‌گردد، اشکانیان متاثر از فرهنگ مقدونی؛ مجلسی باعنوان “مهستان” تشکیل داده بودند که امور مهم در آنجا حل و فصل می‌شد

مورخان رومی از این مجلس با نام “سنا” یاد کرده‌اند، مجلس “مغستان” نیز مجلسی مرکب از اعضای مجلس مهستان و روحانیون درجه اول بود که در برابر مهستان اختیار چندانی نداشت، از آن پس تا زمان تشکیل مجلس تنظیمات در دوره ناصری که ارگانی تشریفاتی بود و مدت زیادی دوام نیاورد ایران هیچ‌گاه حکومت شورایی به خود ندید و همواره به صورت پادشاهی اداره می‌شد.

اما بالاخره تلاش‌های ایرانیان برای شورایی کردن حکومت در انقلاب مشروطه به ثمر نشست و مجلس شورای ملی که میراث گران‌بهای مشروطیت بود، پا به عرصه سیاست در ایران نهاد. هرچند فراز و فرود های بسیاری داشت و حتی تعطیلی هایی را به خود دید.

پیشینه شورا در ایران

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که پیشینه مجلس و شورا در امور حکومتی ایران به دوره اشکانیان باز می‌گردد، اشکانیان متاثر از فرهنگ مقدونی که برای ۸۰ سال توسط اعقاب سلوکوس بر ایران حاکمیت یافته بود؛ مجلسی باعنوان “مهستان” تشکیل داده بودند که امور مهم در آنجا حل و فصل می‌شد، این مجلس از شاهزادگان اشکانی و از روسای خانواده‌های درجه اول تشکیل شده بود.

مورخان رومی از این مجلس با نام “سنا” یاد کرده‌اند، مجلس “مغستان” نیز مجلسی مرکب از اعضای مجلس مهستان و روحانیون درجه اول بود که در برابر مهستان اختیار چندانی نداشت، از آن پس تا زمان تشکیل مجلس تنظیمات در دوره ناصری که ارگانی تشریفاتی بود و مدت زیادی دوام نیاورد ایران هیچ‌گاه حکومت شورایی به خود ندیده بود و همواره به صورت پادشاهی اداره می‌شد.

اما بالاخره تلاش‌های ایرانیان برای شورایی کردن حکومت در انقلاب مشروطه به ثمر نشست و مجلس شورای ملی که میراث گران‌بهای مشروطیت بود، پا به عرصه سیاست در ایران نهاد.

مجالس مشروطه و ملی

پس از امضای فرمان مشروطیت توسط “مظفرالدین شاه”، سران مشروطه گرد آمده و علی‌رغم کارشکنی‌های عناصر مرتجع که هنوز به دوام و بقای رژیم استبداد امیدوار بودند، به بحث پیرامون مقدمات تشکیل مجلس مشغول شدند؛ بدین‌ترتیب از بین سران مشروطه و حاضرین مجلس موقتی تشکیل شد، این مجلس موقتی تا تشکیل مجلس منتخب، هفته‌ای دو روز تشکیل جلسه ‌می‌داد و از طرف این مجلس دوازده نفر مأمور نوشتن نظام‌نامه انتخابات مجلس شدند، انتخابات تهران در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ش، آغاز شد.

سرانجام نظام‌نامه انتخابات تدوین و روز ۱۳ رجب سال ۱۳۲۴ قمری به امضای مظفرالدین شاه رسید، پس از تدوین نظام‌نامه، انتخابات در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ش، در تهران برگزار شده و ۶۰ وکیل از سوی تهرانی‌ها عازم مجلس شورای ملی شدند، کمی بعد انتخابات در دیگر شهرستان‌ها هم برگزار شد.

نخستین جلسه رسمی مجلس شورای ملی در تاریخ قانون‌گذاری پس از ۵ سال و ۷ ماه و ۸ روز فترت در اول تیر ۱۳۰۰ توسط احمدشاه قاجار گشایش یافت. نمایندگان این دوره مجلس به موجب ماده ۶ نظام‌نامه انتخابات از بین طبقه اشراف و شاهزادگان، تجار و مالکان، روحانیون و اصناف انتخاب شدند.

پس از پایان خطابه موزیک نظام نواخته شد و بعد از پایان جلسه سلام، نمایندگان به مدرسه نظام که برای تشکیل مجلس شورا در نظر گرفته شده بود رفتند، اما به دلیل ضیق وقت جلسه را به عصر روز دوشنبه ۱۶ مهر ۱۲۸۵ش موکول کردند.

در آن جلسه “صنیع الدوله” به ریاست، “وثوق الدوله” به عنوان نایب رئیس اول و “امین الضرب” به عنوان نایب رییس دوم برگزیده شدند و بدین ترتیب برای نخستین بار مجلس شورای ملی در ایران کار رسمی‌اش را آغاز کرد.

این مجلس، قانون اساسی ایران را که مشتمل بر ۵۱ اصل بود در تاریخ ۸ دی ماه ۱۲۸۵ به توشیح مظفرالدین شاه و پس از فوت وی متمم قانون اساسی را ۱۵ مهر ماه ۱۲۸۶ به امضای محمدعلی شاه رساندند. این مجلس در روز دوم تیر ماه ۱۲۷۸ خورشیدی مصادف با ۲۳ جمادی‌الثانی ۱۳۲۶ قمری به دستور “محمدعلی شاه قاجار” به توپ بسته شد.

دومین دوره قانون‌گذاری پس از ۱ سال و ۴ ماه و ۲۱ روز فترت در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۲۸۸ افتتاح شد، این مجلس نیز به دنبال اولتیماتوم دولت روس در روز ۳ دی ماه ۱۲۸۹ منحل شد.

سومین دوره قانون‌گذاری پس از ۳ سال فترت در تاریخ ۱۴ آذر ماه ۱۲۹۳ توسط “احمدشاه قاجار” افتتاح گردید. این دوره مجلس شورای ملی نیز به علت شروع جنگ جهانی اول بیش از یک سال دوام نیافت.

چهارمین دوره قانون‌گذاری پس از ۵ سال و ۷ ماه و ۸ روز فترت در اول تیر ۱۳۰۰ توسط احمدشاه قاجار گشایش یافت و در ۳۰ خرداد ۱۳۰۲ پایان یافت.

پنجمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۰۲ افتتاح شد، در این دوره بود که سلطنت قاجاریه منحل شد و مجلس موسسان در ۲۱ آذر ماه همان سال سلطنت را به پهلوی داد، مجلس پنجم شورای ملی نیز در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۰۴خاتمه یافت.

دوره ششم قانون‌گذاری در تاریخ ۱۹ تیر ماه ۱۳۰۵ خورشیدی توسط رضاشاه افتتاح و در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۰۷ پایان یافت. در این دوره مجموعا ۲۷۶ جلسه تشکیل شد.

هفتمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۱۴ مهر ۱۳۰۷ افتتاح و در تاریخ اول آبان ۱۳۰۹ پایان یافت.

هشتمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۲۴ آذر ماه ۱۳۰۹افتتاح و در تاریخ ۲۴ دی ماه ۱۳۱۱ خاتمه یافت.

نهمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۲۴ اسفند ماه ۱۳۱۱ افتتاح و در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۱۴ پایان یافت؛ طرح تاسیس دانشگاه تهران در این دوره به تصویب رسید.

دهمین دوره قانون‌گذاری روز پنج‌شنبه ۱۵ خرداد ماه ۱۳۱۴ افتتاح و در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۳۱۶ پایان یافت.

یازدهمین دوره قانون‌گذاری در ۲۰ شهریور ۱۳۱۶ افتتاح و در تاریخ ۲۷ شهریور ۱۳۱۸ پایان یافت.

دوزادهمین دوره قانون‌گذاری مجلس شورای ملی در تاریخ سوم آبان ۱۳۱۸ افتتاح شد و در ۹ آبان ۱۳۲۰ پایان یافت. در شهریور همین سال بود که ایران به اشغال نیروهای متفقین درآمد و “رضاشاه” از سوی انگلیسی‌ها وادار به استعفا شد و سلطنت به پسرش “محمد‌رضا” واگذار شد.

سیزدهمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۲۰ توسط محمدرضا شاه پهلوی افتتاح و در تاریخ اول آذر ۱۳۲۲ پایان یافت.

چهاردهمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۶ اسفند ماه ۱۳۲۲ افتتاح و در ۲۱ اسفند ۱۳۲۴ خاتمه یافت؛ در این دوره برای نخستین بار پس از تکراری بودن ادوار، تعداد ۸۰۰ کاندیدا بر سر ۱۳۶ کرسی مجلس به رقابت پرداختند.

پانزدهمین دوره قانون‌گذاری پس از یک فترت طولانی ۲ سال و ۴ ماه و دو روز در تاریخ ۲۵ تیر ماه ۱۳۲۶ افتتاح و در تاریخ ۶ مرداد ۱۳۲۸ به پایان رسید.

شانزدهمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۲۸با نخستین دوره مجلس سنا توسط “محمدرضا شاه پهلوی” پس از ۶ ماه و ۱۳ روز فترت افتتاح شد، تعدادی از کرسی‌های این مجلس در اختیار جبهه ملی قرار گرفت و “محمد مصدق” و دوستانش مباحث مربوط به نفت را که در دوره پانزدهم مطرح شده بود در این دوره ادامه دادند. در تاریخ ۲۰ مهر ماه همین سال مصدق رهبر اقلیت ملی مجلس دولت را در مورد مسئله ملی نفت استیضاح کرد.

در روز سوم اسفند ۱۳۲۹ پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت به مجلس ارائه شد و پس از تصویب مجلس در ۲۴ اسفند همین سال در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به تصویب مجلس سنا رسید. در همین دوره با تمایل نمایندگان مجلس دکتر محمد مصدق در اردیبهشت ۱۳۳۰ خورشیدی به نخست وزیری انتخاب گردید. مجلس شانزدهم با همه فراز و نشیب‌ها در ۲۹ بهمن ۱۳۳۰ پایان رفت.

هفدهمین دوره قانون‌گذاری در تاریخ ۱۷ اردیبهشت ماه ۱۳۳۱ افتتاح شد در حالی که از ۱۳۶ کرسی نمایندگان فقط ۷۹ کرسی آن دارای نماینده بود، به دنبال درگیری مصدق با مخالفان، وی در دوازده مرداد ۱۳۲۲ طی رفراندمی دوره هفدهم مجلس شورای ملی را منحل و شروع انتخابات دوره هجدهم را موکل به اصلاح قانون انتخابات کرد.

شاه از فرصت عدم وجود مجلس استفاده کرده و مصدق را عزل و زاهدی را به نخست‌وزیری گماشت و هم چنین طی فرمانی در ۲۸ آبان همین سال دستور انحلال مجلسین را صادر کرد.

هجدهمین دوره قانون‌گذاری در ۲۷ اسفند ۱۳۲۲ خورشیدی افتتاح و در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۳۵ پایان یافت.

نوزدهمین دوره قانون‌گذاری در ایران در تاریخ ۱۰ خرداد ماه ۱۳۳۵ افتتاح و پس از ۴ سال در ۱۹ خرداد ۱۳۳۹ به پایان رسید. در این دوره بود که اجلاسیه مجلس از دو سال به ۴ سال تغییر و تعداد نمایندگان نیز از ۱۳۶ نفر به ۲۰۰ نفر افزایش یافت.

بیستمین دوره قانون‌گذاری پس از انتخاب نمایندگان، به دلیل اعتراضات، انتخابات منحل شده و بار دیگر بعد از برگزاری انتخابات، مجلس بیستم در ۱۲ اسفند ۱۳۳۹ افتتاح شد و این مجلس نیز در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰ توسط “علی امینی” منحل شد.

انتخابات مجلس شورای ٩شور به وجود آمده بود، ۵ نخست وزیر طی ۴ سال به روی کار آمدند که هیچ کدام از آن‌ها موفق به ادامه کار نشداند.

سرانجام به دنبال مبارزات قهرمانانه ملت ایران برای سرنگونی رژیم ستمگر پهلوی و استعفای بسیاری از نمایندگان و سقوط رژیم سلطنتی، عمر مجلس بیست و چهارم نیز در ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ پایان یافت.

روسای مجالس ملی

روسای مجالس شورای ملی

دوره اول: مرتضی قلی‌خان هدایت (۱۲۸۵)، حاج میرزا محموخان(۱۲۸۶)، میرزا اسماعیل خان(۱۲۸۷)

دوره دوم: صادق‌خان مستشارالدوله (۱۲۸۸)، میرزا اسماعیل‌خان(۱۲۸۹)،‌ محمد علی‌خان ذکاء‌الملک

دوره سوم: حسین پیرنیا (۱۲۹۳)

دوره چهارم: حسین پیرنیا(۱۳۰۰)

دوره پنجم: حسین پیرنیا (۱۳۰۲)‌، میرزا حسن خان مستوفی (۱۳۰۴)

دوره ششم: سید محمد تدوین (۱۳۰۵)،‌ حسین پیرنیا (۱۳۰۶)

دوره هفتم: حسین دادگر (۱۳۰۷)

دوره هشتم: حسین دادگر (۱۳۰۹)

دوره نهم: حسین دادگر(۱۳۱۱)

دوره دهم: میرزا حسن‌خان اسفندیاری (۱۳۱۴)

دوره یازدهم: میرزا حسن‌خان اسفندیاری (۱۳۱۶)

دوره دوازدهم: میرزا حسن‌خان اسفندیاری (۱۳۱۸)

دوره سیزدهم: میرزا حسن‌خان اسفندیاری (۱۳۲۰)

دوره چهاردهم: محمد صادق طباطبایی (۱۳۲۲)

دوره پانزدهم: رضا حکمت (۱۳۲۶)

دوره شانزدهم: رضا حکمت (۱۳۲۸)

دوره هفدهم: حسن امامی (۱۳۳۱)، سید ابوالقاسم کاشانی (۱۳۲۲)، عبدالله معظمی (۱۳۲۲)

دوره هجدهم: رضا حکمت (۱۳۳۲)

دوره نوزدهم: رضا حکمت (۱۳۳۵)

دوره بیستم: رضا حکمت (۱۳۳۹)

دوره بیست و یکم : عبدالله ریاضی (۱۳۴۲)

دوره بیست و دوم : عبدالله ریاضی (۱۳۴۶)

دوره بیست و سوم: عبدالله ریاضی(۱۳۵۰)

دوره بیست و چهارم: عبدالله ریاضی (۱۳۵۴)،‌جواد سعید (۱۳۵۷).

سرانجام به دنبال مبارزات قهرمانانه ملت ایران برای سرنگونی رژیم ستمگر پهلوی و استعفای بسیاری از نمایندگان و سقوط رژیم سلطنتی، عمر مجلس بیست و چهارم نیز در ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ پایان یافت.

مجالس شورای اسلامی

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اگرچه هنوز مجلس نام شورای ملی به خود داشت اما شمارش دوره‌های مجالس از ابتدا آغاز شد و اولین دوره مجلس پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، روز ۷ خرداد ۱۳۵۹ آغاز به کار کرد و در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۶۳ نیز پایان یافت؛ تا به امروز ۸ دوره مجلس با اقتدار و بدون وقفه برگزار شده و هم اکنون مجلس نهم شورای اسلامی در حال خدمت به ملت است.

مجلس اول:

نخستین دوره مجلس در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۵۹ آغاز به کار کرد و در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۶۳ نیز پایان یافت.

اولین دوره مجلس به دلیل پیروزی انقلاب اسلامی با حوادث و فراز و نشیب‌های بسیاری همراه بود به طوری که برگزاری سه دوره انتخابات ریاست جمهوری به دلیل برکناری ابوالحسن بنی‌صدر، ترور شهید محمدعلی رجایی و سومین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۶۰، ‌تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی‌، تعطیلی دانشگاه‌ها، قطع کامل روابط ایران با آمریکا، وقوع جنگ ۸ ساله تحمیلی و…. از جمله مسائل مطرح در دوره مجلس اول بود. اولین دوره مجلس با ۲۸ کمیسیون دائمی و ۸ کمیسیون ویژه و خاص به وظایف محوله رسیدگی می‌کرد.

مجلس دوم:

انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۶۳ برگزار شد و در ۸ خرداد ۱۳۶۳ دومین دور مجلس آغاز به کار کرد. مجلس دوم شورای اسلامی در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۶۷ به کار خود پایان داد.

تصویب کلیات قانون مطبوعات، آغاز به کار شورای عالی انقلاب فرهنگی از جمله مهم‌ترین مصوبات این دوره است. این مجلس با ۲۸ کمیسیون دائمی و ۳ کمیسیون خاص و ویژه ۳۱۸ مصوبه به تصویب رساند.

مجلس سوم:

سومین دوره قانون‌گذاری پس از پیروزی انقلاب اسلامی ۷ خرداد ۱۳۶۷ افتتاح و ۶ خرداد سال ۱۳۷۱ خاتمه یافت. پذیرش قطعنامه ۵۹۸، موافقت بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی با استعفای منتظری از قائم مقامی رهبری، درخواست مجلس برای بازنگری در قانون اساسی، ارتحال حضرت امام خمینی (ره)، انتخاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر انقلاب اسلامی، برگزاری پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از مهم‌ترین حوادث این دوره است.

تعداد قوانین مصوب سومین دوره مجلس شورای اسلامی ۲۵۱ مصوبه بود که با ۲۵ کمیسیون دائمی و ۳ کمیسیون خاص و ویژه به امورات مختلف رسیدگی می‌کرد.

مجلس چهارم:

انتخابات چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۷۱ انجام شد و مجلس چهارم از ۷ خرداد همان سال کار خود را آغاز و در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۷۵ به کار خود خاتمه داد، مجلس چهارم نیز با ۲۳ کمیسیون دائمی به کار خود ادامه داد.

مجلس پنجم:

انتخابات مجلس پنجم شورای اسلامی برخلاف مجالس قبلی در اسفند ۱۳۷۴ برگزار و باز برخلاف مجالس پیشین با کمی تاخیر در ۱۲ خرداد ۱۳۷۵ آغاز به کار کرد. این مجلس در تاریخ ۶ خرداد سال ۱۳۷۹ پایان یافت، این مجلس نیز برای ۲۴ کمیسیون دائمی و ۲ کمیسیون خاص بود.

مجلس ششم:

انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۸ برگزار شد و نخستین جلسه رسمی این مجلس در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۷۹ آغاز شده و در ۶ خرداد ۱۳۸۳ پایان یافت. افزایش تعداد نمایندگان از ۲۷۰ نفر به ۲۹۰ نفر براساس اصل ۶۴ قانون اساسی از مهم‌ترین اقدامات این دوره است. مجلس ششم نیز با ۱۴ کمیسیون دائمی به کار خود پایان داد.

مجلس هفتم:

هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۸۳ آغاز به کار کرده و در ۶ خرداد ۱۳۸۷ پایان یافت. در این دوره محل مجلس شورای اسلامی براساس یکی از مصوبه‌های مجلس ششم از محل مجلس سابق(معروف به مجلس سنا) در آبان ماه سال ۱۳۸۳ به بهارستان انتقال یافت.

همچنین در این دوره رای‌گیری از حالت “قیام و قعود” به صورت الکترونیکی تغییر پیدا کرد. مجلس هفتم نیز با ۱۴ کمیسیون دائمی فعالیت می‌کرد.

مجلس هشتم:

هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی ساعت ۸:۵۰ صبح روز ۷ خرداد ۱۳۸۷ افتتاح گردید.در طول مجلس هشتم ۴ نفر از نمایندگان دار فانی را وداع گفتند. مجلس هشتم در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۹۱ با ۱۵ کمیسیون دائمی، ۲ کمیسیون ویژه و ۱ کمیسیون مشترک به کار خود خاتمه داد.

مجلس نهم:

انتخابات نهم مجلس شورای اسلامی در دو مرحله انجام شد، مرحله اول در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۹۰ و مرحله دوم در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۱ برگزار شد.

نهمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۹۱ با حضور مسئولان کشوری و لشکری و طی مراسمی باشکوه آغاز به کار کرد.

تصویب کلیات قانون مطبوعات، آغاز به کار شورای عالی انقلاب فرهنگی از جمله مهم‌ترین مصوبات این دوره است. این مجلس با ۲۸ کمیسیون دائمی و ۳ کمیسیون خاص و ویژه ۳۱۸ مصوبه به تصویب رساند.

مجلس شورای اسلامی مهم‌ترین و اصلی‌ترین رکن قانون‌گذاری و نظارت بر نظام جمهوری اسلامی ایران است که نمایندگان آن به صورت مستقیم و با رای مخفی مردم انتخاب می‌شوند، دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی ۴ سال و دوره نمایندگی نمایندگان نیز همزمان با دوره مجلس شورای اسلامی است، بنابراین اگر نماینده‌ای از طریق انتخابات میان دوره‌ای به نمایندگی انتخاب شود مدت نمایندگی وی محدود به پایان دوره مجلس خواهد بود.

مجلس شورای اسلامی تعطیل‌بردار نبوده و به همین جهت انتخابات هر دوره مجلس باید بیش از پایان دوره قبل برگزار شود تا کشور در هیچ دوره‌ای بدون مجلس نباشد بنابراین هیچ عاملی نمی‌تواند مانع انتخابات و تشکیل مجلس شود مگر جنگ و اشغال نظامی که در این صورت با پیشنهاد رئیس‌جمهور و تصویب دو سوم نمایندگان و تایید شورای نگهبان انتخابات مناطق اشغال شده یا کل کشور برای مدت معینی متوقف می‌شود در این صورت مجلس سابق به کار خود ادامه خواهد داد.

هیات رییسه مجلس

الف- هیات رییسه

براساس اصول قانون اساسی، ترتیب انتخاب رئیس و هیات رئیسه ی مجلس و شمار کمیسیون ها و دوره ی آنها و دیگر امور مجلس به وسیله ی آیین نامه ی داخلی مجلس که به تصویب نمایندگان رسیده، مشخص می گردد.

آیین نامه، براساس ماده های ۲ و ۳ ، سه نوع هیات رئیسه پیش بینی کرده است که عبارتند از:

۱- هیات رییسه سنی: پس از تشکیل و افتتاح مجلس شورای اسلامی و قبل از اقدام به هرکاری، نخست دوتن از مسن‌ترین نمایندگان براساس شناسنامه به عنوان رئیس و نایب رئیس و دونفر از جوان ترین نمایندگان حاضر به عنوان منشی معین می شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می گیرند. وظایف هیات رئیسه ی سنی عبارت است از : اداره ی جلسه ی افتتاحیه، انجام مراسم سوگند و برگزاری انتخاب هیات رئیسه موقت.

۲- هیات رئیسه موقت:اعضای هیات رئیسه موقت دوازده نفرند که شامل یک رئیس، دو نایب رئیس، سه کارپرداز و شش منشی می شود این هیات با رای مخفی و با اکثریت نسبی در جلسه ی علنی ازمیان نمایندگان انتخاب می شوند. دو وظیفه عمده ی هیات رئیسه موقت تصویب اعتبار نامه ی نمایندگان منتخب و انتخابات هیات رئیسه دایم مجلس است. بدین گونه که پس از تصویب اعتبار نامه ی دوسوم از مجموع نمایندگان،‌هیات رئیسه موقت، انتخابات هیات رئیسه ی دایم را برگزار میکند و به کارش پایان می دهد.

۳- هیات رئیسه دایم. ترکیب هیات رییسه دایم مجلس همانند هیات رئیسه ی موقت است که برای مدت یکسال به وسیله نمایندگان انتخاب می شوند. انتخاب رئیس مجلس ممکن است در یک نوبت یا دو نوبت صورت گیرد. بدین صورت که اگر هیچ یک از نامزدها دردوراول نتوانند آرای اکثریت مطلق نمایندگان را به دست آورند، انتخابات به دور دوم کشیده می شود و در این مرحله،‌انتخاباتی مجدد میان دونفری که درمرحله ی اول بیشترین رای را کسب کرده اند برگزار می شود و دارنده ی اکثریت آرای به عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی انتخاب می شود. انتخاب دو نایب رئیس، سه کارپرداز و شش منشی به صورت جداگانه و در یک مرحله و با اکثریت نسبی صورت می گیرد . همه ی امور مجلس شورای اسلامی به وسیله هیات رئیسه مجلس و زیر نظر رئیس مجلس اداره می شود.

آشنایی با مجلس شورای اسلامی : بناهای مجلس ایران ، بناهای مجلس ایران از زمان مشروطه تاکنون

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

مجلس قدیم واقع در خیابان امام خمینی(ره) نرسیده به میدان حر

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

مجلس جدید- بهارستان

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

موزه مجلس شورای اسلامی

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی ، تاریخچه ، بناها ، فرآیندکاری (مقاله مرجع)

آشنایی با مجلس شورای اسلامی : ماموریتهای مجلس

ماموریت های مجلس شورای اسلامی بر اساس قانون اساسی

توضیحات تکمیلی ماموریت های مجلس شورای اسلامی

مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ویژه و والایی برخوردار بوده و محور بسیاری از تصمیم گیری ها، قانونگذاری ها، برنامه ریزی ها است و چراغ هدایت دولت و ملت را به دست دارد. مجلس پایگاه اساسی نظام و مردم و مایه حضور و مشارکت واقعی مردم در تصمیم گیری ها و مظهر اراده ملی است.

با توجه به نقش مؤثر و مهم مجلس در نظام کشور، وظایف عمده مجلس در دو بخش خلاصه می گردد:

الف- قانونگذاری

ب – نظارت

حال جهت اطلاع و آگاهی از جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی و همچنین نحوه اداره مجلس بر اساس آیین نامه داخلی و آشنایی با بخش های مختلف مجلس شورای اسلامی که مسئولیت ارتباط با مردم را به اشکال مختلف به عهده دارند به طور خلاصه اطلاعاتی ارایه می گردد. بدیهی است محققین و صاحب نظران می توانند با مراجعه به قانون اساسی – آیین نامه داخلی مجلس – مشروح مذاکرات مجلس و همچنین انتشارات مجلس شورای اسلامی اطلاعات کاملتری را نسبت به مجلس شورای اسلامی کسب نمایند.

— مجلس شورای اسلامی در عموم مسایل در حدود مقرر در قانون اساسی می تواند قانون وضع کند. (اصل ۷۱ قانون اساسی)

– مجلس شورای اسلامی نمی تواند قوانینی وضع کند که با اصول و احکام مذهب رسمی کشور یا قانون اساسی مغایرت داشته باشد. تشخیص این مسئله به عهده شورای نگهبان می باشد. (اصل ۷۲ قانون اساسی)

– لوایح قانونی پس از تصویب هیات وزیران به مجلس تقدیم می شود و طرح های قانونی به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان، در مجلس شورای اسلامی قابل طرح است.

– عهدنامه ها ، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقت نامه های بین المللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد. (اصل ۷۷ قانون اساسی)

– گرفتن و دادن وام و یا کمک های بدون عوض داخلی و خارجی از طرف دولت باید با تصویب مجلس شورای اسلامی باشد. (اصل ۸۰ قانون اساسی)

– هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسایل داخلی و خارجی کشور اظهارنظر نماید. (اصل ۸۴ قانون اساسی)

– نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر و رای خود کاملا آزادند و نمی توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهارکرده انده یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود داده اند تعقیب یا توقیف کرد. (اصل ۸۶ قانون اساسی)

– رئیس جمهور برای هیات وزیران پس از تشکیل و پیش از هر اقدام دیگر باید از مجلس رای اعتماد بگیرد. (قسمتی از اصل ۸۷ قانون اساسی)

– در هر مورد که حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس شورای اسلامی از رئیس جمهور و یا هر یک از نمایندگان از وزیر مسئول، درباره یکی از وظایف آنان سؤال کنند، رئیس جمهور یا وزیر موظف است در مجلس حاضر شود و به سؤال جواب دهد. (قسمتی از اصل ۸۸ قانون اساسی)

– نمایندگان مجلس شورای اسلامی می توانند در مواردی که لازم می دانند هیات وزیران یا هر یک از وزرا را استیضاح کنند، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود. (قسمتی از اصل ۸۹ قانون اساسی)

– اگر مجلس به هیات وزیران و یا وزیر مورد استیضاح رای اعتماد نداد هیات وزیران یا وزیر مورد استیضاح عزل می شود. (قسمتی از اصل ۸۹ قانون اساسی)

– در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رئیس جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسایل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رای دادند مراتب جهت اجرای بند ۱۰ اصل یکصدودهم به اطلاع مقام رهبری می رسد. (قسمتی از اصل ۸۹ قانون اساسی)

– هر کس شکایتی از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قضاییه داشته باشد، می تواند شکایت خود را کتبا به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه یا قوه قضاییه مربوط است رسیدگی و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه یا قوه قضاییه مربوط است رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت متناسب نتیجه را اعلام نماید و در موردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند. (اصل ۹۰ قانون اساسی)

به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل می شود:

۱- شش نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسایل روز، انتخاب این عده با مقام رهبری است.

۲- شش نفر حقوقدان، در رشته های مختلف حقوقی، از میان حقوقدانان مسلمانی که به وسیله رئیس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی می شوند و با رای مجلس انتخاب می گردند. (اصل ۹۱ قانون اساسی)

– تشخیص عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام اسلام با اکثریت فقهای شورای نگهبان و تشخیص عدم تعارض آنها با قانون اساسی بر عهده اکثریت همه اعضای شورای نگهبان است. (اصل ۹۶ قانون اساسی)

– نمایندگان مجلس باید در نخستین جلسه مجلس به ترتیب زیر سوگند یاد کنند و متن قسم نامه را امضاء نمایند:

بسم الله الرحمن الرحیم

“من در برابر قرآن مجید به خدای قادر متعال سوگند یاد می کنم و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد می نمایم که پاسدار حریم اسلام و نگهبان دستاوردهای انقلاب اسلامی ملت ایران و مبانی جمهوری اسلامی باشم، ودیعه ای را که ملت به ما سپرده به عنوان امینی عادل پاسداری کنم و در انجام وظایف وکالت، امانت و تقوی را رعایت نمایم و همواره به استقلال و اعتلای کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پای بند باشم، از قانون اساسی دفاع کنم و در گفته ها و نوشته ها و اظهارنظرها استقلال کشور و آزادی مردم و تامین مصالح آنها را مدنظر داشته باشم.”

– نمایندگان اقلیتهای دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد. (اصل ۶۷ قانون اساسی)

– هیات رئیسه دائم مجلس مرکب از رئیس و دو نایب رئیس و شش منشی و سه کارپرداز می باشد و انتخاب آنها برای مدت یک سال خواهد بود. (ماده ۲۷ آیین نامه داخلی)

– به منظور بررسی و اصلاح و تکمیل لوایح دولت و طرح های قانونی که نمایندگان و یا شوراهای عالی استان ها بر طبق اصول ۲۴ و ۱۰۲ قانون اساسی به مجلس می دهند به منظور تهیه و تمهید طرح های لازم و انجام وظایف دیگری که بر طبقق قانون به عهده مجلس گذاشته شده است کمیسیون هایی در مجلس تشکیل می گردد. (ماده ۳۳ آیین نامه داخلی)

– هر نماینده به جز رئیس مجلس ملزم است عضویت یکی از کمیسیون های دائمی را که برای آن انتخاب و تعیین می شود بپذیرد و در صورت تمایل می تواند در کمیسیون های دیگر مجلس با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند . (قسمتی از ماده ۳۷ آیین نامه داخلی)

– در هر جلسه رسمی یک نفر از نمایندگان که مطلب مهمی داشته باشد و بخواهد به استحضار مجلس برساند می تواند تا یک ساعت قبل از شروع جلسه رسمی به عنوان نطق قبل از دستور در لوحه مخصوصی شخصا ثبت نام و مطالب خود را اظهارنماید و دو نفر دیگر از نمایندگان به نوبت طبق لیستی که با قید قرعه مشخص شده است صحبت خواهند کرد. وقت هر کدام از نمایندگان برای نطق ده دقیقه است و می تواند تمام یا حداقل سه دقیقه از حق خود را به یک نفر نماینده دیگر واگذار نماید. (ماده ۷۲ آیین نامه داخلی)

– هرماه گزارش کارهای کمیسیون ها به هیات رئیسه مجلس داده می شود تا از طریق تکثیر و نصب در تابلو به اطلاع نمایندگان برسد. (ماده ۴۹ آیین نامه داخلی)

– در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد طبق اصل هفتادوپنجم قانون اساسی اختیار وضع بعضی از قوانین را به کمیسیون های خود تفویض می نمایند.(ماده ۵۵ آیین نامه داخلی)

– حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که ممکن است یکسره و یا با فاصله تنفس باشد، مگر در موارد ضروری به تشخیص رئیس و تصویب مجلس، همچنین وقت دستور جلسات رسمی مجلس چنان تنظیم می شود که با اوقات ادای نماز برخورد نداشته باشد. (ماده ۶۳ آیین نامه داخلی)

– مذاکرات کامل هرجلسه با مصوبات ضبط و ثبت می شود و به انضمام اسامی غائبین و دیرآمدگان آن جلسه و حتی الامکان قبل از انعقاد جلسه بعد بین نمایندگان توزیع می شود. (قسمتی از ماده ۶۸ آیین نامه داخلی)

– انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای، منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان (۱۸۰) نفر می باشد و اکثریت مطلق آراء وقتی حاصل می شود که بیش از نصف نمایندگان صاحب رای حاضر، رای مثبت دهند مگر در مواردی که قانون اساسی یا در آیین نامه یا به موجب قانون دیگر ، نصاب دیگری تعیین شده باشد.

– برای ادامه مذاکرات، حضور حداقل نصاب مجموع نمایندگان (۱۳۵ نفر) ضروری است.

– جلسات رسمی با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید که حتی الامکان متناسب جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد. (ماده ۷۱ آیین نامه داخلی)

– لایحه قانونی از طرف دولت به مجلس جهت تصویب پیشنهاد می شود.

– طرح قانونی پیشنهادی است که با امضاء حداقل ۱۵ نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس داده می شود (قسمتی از ماده ۹۱ آیین نامه داخلی )

– به طور کلی تمام لوایح و طرح ها به استثنای لوایح و طرح های فوری و مربوط به بودجه و تفسیر قوانین عادی و سایر مواردی که در این آیین نامه برای شور در آن موارد ترتیب خاص دیگری معین شده است دو شوری خواهد بود فاصله دو شور حداقل باید پنج روز باشد. (ماده ۹۶ آیین نامه داخلی)

– در شور اول گزارش کمیسیون مربوط در خصوص لایحه یا طرح عادی در جلسه علنی مطرح می گردد و در رابطه با کلیات طرح و لایحه مذاکره می شود و در صورت تصویب با پیشنهادات کتبی نمایندگان که تحویل هیات رئیسه شده است جهت بررسی به کمیسیون مربوطه ارجاع می شود. (اشاره به ماده ۹۷ آیین نامه داخلی)

– در شور دوم گزارش کمیسیون در مجلس مطرح می شود و پیشنهادات نمایندگانی که در مهلت قانونی ارایه شده است مطرح می گردد و پس از بحث و بررسی در جزییات طرح و لایحه بر اساس آیین نامه داخلی مجلس رای گیری به عمل می آید و پس از تصویب جزییات و ماده واحده مصوبه از طریق ریاست مجلس جهت اظهارنظر به شورای نگهبان ارسال می گردد. (اشاره به ماده ۱۰۰ آیین نامه داخلی)

– لوایح و طرح ها چهار قسم است عادی و یک فوریتی و دو فوریتی و سه فوریتی . (ماده ۱۱۵ آیین نامه داخلی)

– لوایح و طرح های یک فوریتی آن است که پس از تصویب فوریت به کمیسیون ارجاع می شود تا خارج از نوبت مورد بررسی قرار گیرد. (قسمتی از ماده ۱۱۶ قانون آیین نامه داخلی)

– طرح ها و لوایح دوفوریتی آن است که پس از تصویب دو فوریت، بلافاصله به طبع و توزیع آن اقدام و ۲۴ ساعت پس از توزیع در مجلس مطرح می شود. (قسمتی از ماده ۱۱۶ آیین نامه داخلی)

– لایحه و طرح سه فوریتی آن است که وقتی سه فوریت آن به تصویب مجلس رسید در همان جلسه وارد دستور می گردد. (قسمتی از ماده ۱۱۶ آیین نامه داخلی)

– اخطار راجع به منافی بودن لوایح و طرح ها با قانون اساسی کشور یا آیین نامه داخلی مجلس مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف می کند و باید با استناد به اصل یا ماده مربوطه حداکثر ظرف مدت ۵ دقیقه به عمل آید. (قسمتی از ماده ۱۲۲ آیین نامه داخلی)

– اخذ رای در مجلس به پنج طریق انجام می گیرد:

۱- رای با قیام و قعود

۲- رای با کلید برقی

۳- رای علنی با ورقه

۴- رای مخفی با ورقه

۵- رای مخفی با مهره

(ماده ۱۲۴ آیین نامه داخلی)

– کلیه مصوبات مجلس رسما به شورای نگهبان فرستاده می شود در صورتی که ظرف ۱۰ روز پس از ابلاغ یا پس از انقضاء مدت تمدید ده روز مذکور در اصل ۹۵ قانون اساسی ، شورای نگهبان مخالفت خود را اعلام نکرد طبق اصل ۹۴ قانون اساسی مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء به دفتر ریاست جمهوری ابلاغ می شود. (ماده ۱۳۹ آیین نامه داخلی)

– خبرنگاران جراید و صدا و سیما با داشتن کارت مخصوص می توانند محل مخصوص حضور یافته و ناظر مذاکرات جلسه علنی باشند.

در جلسات علنی مجلس تماشاچیان می توانند حضور داشته باشند و در مدت حضور در جلسه باید سکوت را رعایت نموده و از هر گونه ابراز احساسات خودداری نمایند. (قسمتی از ماده ۱۷۷ آیین نامه داخلی)

 

آشنایی با مجلس شورای اسلامی : فرایندهای کاری

فرآیندهای کاری مجلس شورای اسلامی

مجلس شورای اسلامی برای پیشبرد برنامه ها و انجام وظایف قانونی خود که همانا قانوگذاری و نظارت بر حسن اجرای آن است دارای ارکان و فرایندهایی است.

مجلس شورای اسلامی برای پیشبرد برنامه ها و انجام وظایف قانونی خود که همانا قانوگذاری و نظارت بر حسن اجرای آن است دارای ارکان و فرایندهایی است که به صورت خلاصه به شرح ذیل است؛

هیات رییسه مجلس

الف- هیات رییسه

براساس اصول قانون اساسی، ترتیب انتخاب رئیس و هیات رئیسه ی مجلس و شمار کمیسیون ها و دوره ی آنها و دیگر امور مجلس به وسیله ی آیین نامه ی داخلی مجلس که به تصویب نمایندگان رسیده، مشخص می گردد.

آیین نامه، براساس ماده های ۲ و ۳ ، سه نوع هیات رئیسه پیش بینی کرده است که عبارتند از:

۱- هیات رییسه سنی: پس از تشکیل و افتتاح مجلس شورای اسلامی و قبل از اقدام به هرکاری، نخست دوتن از مسن‌ترین نمایندگان براساس شناسنامه به عنوان رئیس و نایب رئیس و دونفر از جوان ترین نمایندگان حاضر به عنوان منشی معین می شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می گیرند. وظایف هیات رئیسه ی سنی عبارت است از : اداره ی جلسه ی افتتاحیه، انجام مراسم سوگند و برگزاری انتخاب هیات رئیسه موقت.

۲- هیات رئیسه موقت:اعضای هیات رئیسه موقت دوازده نفرند که شامل یک رئیس، دو نایب رئیس، سه کارپرداز و شش منشی می شود این هیات با رای مخفی و با اکثریت نسبی در جلسه ی علنی ازمیان نمایندگان انتخاب می شوند. دو وظیفه عمده ی هیات رئیسه موقت تصویب اعتبار نامه ی نمایندگان منتخب و انتخابات هیات رئیسه دایم مجلس است. بدین گونه که پس از تصویب اعتبار نامه ی دوسوم از مجموع نمایندگان،‌هیات رئیسه موقت، انتخابات هیات رئیسه ی دایم را برگزار میکند و به کارش پایان می دهد.

۳- هیات رئیسه دایم. ترکیب هیات رییسه دایم مجلس همانند هیات رئیسه ی موقت است که برای مدت یکسال به وسیله نمایندگان انتخاب می شوند. انتخاب رئیس مجلس ممکن است در یک نوبت یا دو نوبت صورت گیرد. بدین صورت که اگر هیچ یک از نامزدها دردوراول نتوانند آرای اکثریت مطلق نمایندگان را به دست آورند، انتخابات به دور دوم کشیده می شود و در این مرحله،‌انتخاباتی مجدد میان دونفری که درمرحله ی اول بیشترین رای را کسب کرده اند برگزار می شود و دارنده ی اکثریت آرای به عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی انتخاب می شود. انتخاب دو نایب رئیس، سه کارپرداز و شش منشی به صورت جداگانه و در یک مرحله و با اکثریت نسبی صورت می گیرد . همه ی امور مجلس شورای اسلامی به وسیله هیات رئیسه مجلس و زیر نظر رئیس مجلس اداره می شود.

کمیسیون های مجلس

کمیسیون های مجلس شورای اسلامی:

برای بررسی، اصلاح و تکمیل لوایح دولت و طرح های قانونی که نمایندگان یا شورای عالی استان ها براساس اصول ۴۷ و ۱۰۲ قانون اساسی به مجلس ارایه می دهند ونیز به منظور تهیه طرح های لازم و انجام وظایف دیگری که طبق قانون برعهدی مجلس گذاشته شده است ماده ۳۳ آیین نامه ی داخلی مجلس، کمیسیون هایی برای آن پیش بینی کرده است.

به طور کلی، مجلس می تواند دو نوع کمیسیون دایم و موقت داشته باشد. براساس آیین نامه داخلی مجلس، شمار کمیسیون های دایم برحسب وظایف وزارتخانه ها ونهادهای رسمی کشوراست. افزون براین، کمیسیون های اصول۷۶ و ۹۰قانون اساسی کمیسیون دیوان محاسبات و کمیسیون بودجه ی مجلس نیز جزو کمیسیون های دایم مجلس محسوب می‌شوند. وظیفه ی اصلی کمیسیون های دایم مجلس (به استثنای کمیسیون اصول ۷۶ و ۹۰) انجام امور مقدماتی مربوط به قانونگذاری است. هم چنین، شمار اعضای کمیسیون‌های دایم مجلس متفاوت است و بسته به محدودیت و گسترش حیطه ی کار کمیسیون، از ۷ تا ۳۱ نفر است. به طور مثال، اعضای کمیسیون اصل ۹۰ قانون اساسی، بین ۱۵ تا ۳۱ نفر که در ماده ی ۴۳ آیین نامه ی داخلی مجلس به آن اشاره شده است.

کمیسیون موقت که به آن کمیسیون ویژه یا خاص نیز می گویند برای رسیدگی به مسایل مهم و استثنایی که ممکن است در کشور پیش آید، با پیشنهاد حداقل ۱۵ نفر از نمایندگان و با تصویب مجلس تشکیل می شود. اعضای این گونه کمیسیون ها که از ۵ تا ۱۱ نفرند در جلسه عی علنی مجلس و با رای مخفی و با اکثریت نسبی برگزیده خواهند شد. این کمیسیون پس از اتمام ماموریتش،‌منحل میشود.

صحن مجلس

صحن مجلس شورای اسلامی:

مجلس شورای اسلامی برای امر قانونگذاری باید جلسات را با حضور حداقل دو سوم نمایندگان منتخب مردم تشکیل دهد و مصوبات کمیسیون ها که در غالب طرح و یا لایحه بررسی و مورد تصویب قرار گرفته بررسی و تصویب نماید. طرح و لوایح به صورت عادی و یا دارای فوریت های یک، دو و یا سه می باشند که فوریت های آن پیش از بررسی طرح و یا لایحه باید به تصویب نمایندگان در صحن رسیده باشد.

جلسات صحن مجلس به صورت های علنی رسمی، علنی غیر رسمی، غیر علنی رسمی و غیر علنی غیر رسمی برگزار می شود. جلسات غیر رسمی مصوبه ای ندارد و جلسات غیر علنی نیز بودن حضور خبرنگاران برگزار می شود اما باید در اولین فرصت بعد از رفع الزامات غیر رسمی بودن جلسات، تصمیمات آن به اطلاع مردم برسد.

در جلسات صحن علنی مجلس علاوه بر بررسی طرح و لوایح، رییس مجلس و نمایندگان طبق آیین نامه داخلی میتوانند در خصوص موضوعات کشور و جامعه نطق پیش از دستور داشته باشند.

سوالات نمایندگان از رییس جمهور و وزرا، تصویب و گزارش تحقیق و تفحص های مجلس، ارایه تذکرات کتبی و شفاهی به مسولان کشور در صحن علنی مجلس صورت می پذیرد.

دیوان محاسبات مجلس

دیوان محاسبات؛

دیوان محاسبات کشور مؤسسه ای دولتی است که در امور مالی و اداری مستقل می باشد و زیرنظر مجلس شورای اسلامی بعنوان بازوی نظارتی آن عمل می نماید. این دیوان به کلیه حسابهای وزارتخانه، مؤسسات، شرکتهای دولتی و سایر دستگاههائی که به نحوی از انحاء از بودجه کل کشور استفاده می‌کنند به ترتیبی که قانون مقرر می‌دارد رسیدگی یا حسابرسی می‌نماید که هیچ هزینه‌ای از اعتبارات مصوب تجاوز نکرده و هر وجهی در محل خود به مصرف رسیده باشد. دیوان محاسبات حسابها و اسناد و مدارک مربوطه را برابر قانون جمع‌آوری و گزارش تفریغ بودجه هر سال را به انضمام نظارت خود به مجلس شورای اسلامی تسلیم می‌نماید. دیوان محاسبات در اصطلاح حقوقی چنین تعریف شده است :

دیوان محاسبات دادگاهی است مالی که مأمور معاینه و تفکیک محاسبات اداره مالیه و تفریغ کلیه حسابداران خزانه بوده و نیز نظارت می‌کند که هزینه‌های معینه در بودجه از میزان معین شده تجاوز نکند و تغییر و تبدیل نیابد و هر وجهی در محل خود صرف شود و نیز مکلف است که در امر معاینه و تفکیک محاسبات ادارات دولتی و جمع‌آوری سند خرج محاسبات و صورت کلیه محاسبات مملکتی اقدام نماید.

کتابخانه و مرکز اسناد مجلس

کتابخانه مجلس شورای اسلامی؛

کتابخانه مجلس شورای ملی که مولود انقلاب مشروطیت بوده و با رسالت ارائه خدمات کتابداری، اطلاع‌رسانی، پژوهشی و علمی به نمایندگان محترم مردم در مجلس تأسیس گردید به‌عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر و مهم در پاسداری از میراث مکتوبِ فرهنگ و تمدن ایران و اسلام در جهان شناخته‌شده است. این مجموعه دارای گنجینه‌هایی کم‌نظیر از منابعی است که بر اعتبار جایگاه آن به‌عنوان مرکزی مهم در بسط و اشاعه تاریخ علم و هنر افزوده است.

کتابخانه مجلس شورای اسلامی که در حال حاضر میلیون‌ها کتاب چاپی، سربی، سنگی و خطی، نشریه ادواری، سند ملی و بین‌المللی،‌ عکس‌ و نقشه‌ تاریخی،‌ منبع شنیداری و دیداری، گزارش‌ دولتی، اثر هنری دارد جزء نخستین بخش‌هایی است که در مجلس شکل گرفت و همراه با توسعه ساختار سازمانی مجلس، این بخش نیز توسعه فراوانی یافت.

این نهاد فرهنگی با قدمتی به بلندای عمر مجلس، بخش مهمی از میراث ماندگار تمدن و فرهنگ کهنسال و بزرگ ایران و اسلام را بر دوش دارد و با رسالت ارائه خدمات کتابداری، اطلاع‌رسانی، پژوهشی و علمی به نمایندگان محترم مردم در مجلس به‌عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر و مهم در پاسداری از میراث اسنادی در جهان شناخته می‌شود.

باید گفت اولین جوانه شکل‌گیری کتابخانه مجلس هنگامی سبز شد که مرتضی‌قلی‌خان هدایت(صنیع‌الدوله)-نخستین رئیس مجلس- در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی دستور خرید چندین جلد کتاب حقوقی را صادر کرد. اما تأسیس رسمی کتابخانه‌ای با هدف بنیادینِ حمایت فکری و علمی از نمایندگانِ مجلس که از ضرورت‌های اساسی تشکیلِ حکومتِ جدید بود، در دوره نخست مجلس شورای ملی با همه عزمی که برای انجام این کار وجود داشت، به‌دلیل مشکلات ناشی از تغییرات اساسی در سیستم حکومتی و مشغله‌های فراوان نمایندگان میسر نشد.

در دوره‌ی‌ دوم مجلس شورای ملی بود که در این راه قدمی اساسی و قانونی برداشته‌ شد. به این صورت که در ماده‌ی‌ ۱۳۵ نظامنامه‌ی‌ داخلی(آیین‌نامه‌ی داخلی) مجلس شورای ملی، مصوب ۱۷ دی ۱۲۸۷ « دایره‌ کتابخانه» به عنوان یکی از دوایر «شعبه‌ اداری» مجلس شورای ملی نام برده می‌شود. ذکر نام کتابخانه در این قانون، انگیزه مهمی برای تکمیل و توسعه آن فراهم‌ نمود.

در دوره فترت بین مجلس دوم و مجلس سوم یعنی در سال ۱۲۹۱ برای تکمیل کتابخانه، ۲۰۲ جلد از کتاب‌های خطی و قدیمی میرزا ابوالحسن جلوه-فیلسوف و عارف ایرانی دوره ناصر‌الدین‌شاه- خریداری و ۱۰۹۱ جلد از کتاب‌های اهدایی احتشام السلطنه محمود علامیر را دریافت و به معنای واقعی کلمه کتابخانه‌ی مجلس را راه‌اندازی نمود.

در آغاز بنا بود کتابخانه درهمان محل حوضخانه بصورت رسمی افتتاح شود، اما در سال ۱۳۰۲یکی از عمارت‌های باغ بهارستان واقع در سمت شرقی مجلس آماده‌سازی و تغییرات لازم در آن اعمال و در زمستان همان سال کتاب‌ها از کاخ بهارستان به این ساختمان جدید منتقل گردید. و اوّلین کتابخانه‌ی‌ رسمی و دولتی بازگشایی گردید.

از آنجایی‌که مجلس و قوه مقننه یکی از ارکان اساسی نظام حکومتی ایران و بیم انحلال و تعطیلی آن کمتر درباره آن مورد فرض و تصور بوده است، صاحبان مجموعه‌ها ترجیح می‌دادند که کتاب‌های خود را به این کتابخانه اهداء کنند تا محفوظ بماند. در نتیجه این عامل و عوامل دیگر کتابخانه مجلس به کتابخانه‌ا‌ی معتبر در کشور در طول ۱۱۰ سال گذشته تبدیل شده و فایده آن فقط منحصر به وظایف قانون‌گذاری نشده و در اختیار همه پژوهشگران بوده است.

در سال ۱۳۶۲ با تصمیم مسئولین وقت، کتابخانه مجلس سنای سابق نیز با عنوان کتابخانه شماره ۲ که اینک کتابخانه ایران‌شناسی نام دارد زیر نظر کتابخانه مجلس شورای اسلامی قرار گرفت. در تاریخ ۵ دی‌ماه ۱۳۷۵، اساسنامه جدید کتابخانه مجلس، قانونی شد و کتابخانه با عنوان «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی» تحت نظارت هیأت امنایی با ترکیب اعضای انتخابی و انتصابی با ریاست عالیه رئیس مجلس روند توسعه و تحول رو به تکامل خود را استمرار بخشید.

امروز این مرکز با مجموعه‌های کم‌نظیر، نفیس و ارزشمند خود همچون کتب و رسائل خطی، کتب چاپی سنگی، سربی و نوین، اسناد تاریخی و ملی از جمله اسناد مکتوب، عکس‌های تاریخی، قراردادها و فرمان‌های حکومتی دوران قاجار و اسناد دیداری و شنیداری، گزارش‌های دولتی و اسناد و انتشارات واسپاری سازمان ملل و ارگان‌های وابسته، نشریات و نیز اشیاء موزه‌ای پاسخگوی خیل عظیمی از پژوهندگان است.

استفاده از فن‌آوری روز در ارائه خدماتِ ویژه به کاربران مختلف و حضور پرثمر در نمایشگاه‌ها و همایش‌های علمی که از سوی سازمان‌های بین‌المللی تخصصی برگذار ‌می‌گردد، بازدید میهمانان و مراجعین خارجی از این مرکز، اعزام کارشناسان کتابخانه به مجامع فرهنگی داخلی و خارجی و … بخشی از تعاملات مثبت و سازنده‌ای است که همگامی کتابخانه را با تحولات نوین در عرصه خدمات کتابخانه‌ای، پژوهشی، کتابداری و اطلاع‌رسانی برقرار نموده و استحکام می‌بخشد.

مرکز پژوهش های مجلس

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

از اواخر سال ۱۳۷۱ به دستور هیأت رئیسه محترم مجلس، نهادی مستقل‌، دائمی و سازمان یافته به نام «مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی» برای ارائه خدمات مستمر کارشناسی و مطالعاتی در کنار مجلس قرار گرفت. مراحل قانونی تأسیس این مرکز در پاییز سال ۱۳۷۴ به انجام رسید.

مطابق قانون «شرح وظایف مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی»، هدف از تأسیس مرکز، انجام دادن طرح‌های مطالعاتی و تحقیقاتی به منظور ارائه نظرهای کارشناسی و مشورتی به نمایندگان، کمیسیون‌ها و هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی است.

اهداف مرکز پژوهش ها

وظایف این نهاد در ماده (۲) قانون «شرح وظایف مرکز پژوهش‌ها» مذکور به شرح زیر است:

الف) مطالعه، بررسی و ارائه نظرهای کارشناسی بر روی تمام طرح‌ها و لوایح

ب) گردآوری، نقد و تنظیم نظرهای محققان و پژوهشگران مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی، دستگاه‌های اجرایی، نهادها، گروه‌ها و احزاب سیاسی و افکار عمومی در مورد نیازهای جامعه

ج) مطالعه، بررسی و تحقیق نسبت به حسن اجرای قوانین و سایر ابعاد نظارتی مجلس و ارائه پیشنهادهای کارشناسانه برای

رفع موانع و مشکلات اجرایی

د) تأمین نیازهای اطلاعاتی کمیسیون‌ها و نمایندگان مجلس از طریق تدارک و برقراری

نظام اطلاع‌رسانی

هـ) انجام پژوهش‌های موردی حسب درخواست هیأت رئیسه، کمیسیون‌ها و نمایندگان مجلس

و) انجام مأموریت‌های محوله در رابطه با کتابخانه‌های مجلس که این گونه موارد زیرنظر مستقیم رئیس مجلس قرار می‌گیرند؛

ز) اشاعه نتایج مطالعات پژوهشی از طریق:

ح) نشر کتب و نشریات

ط) انعکاس نظرات به واحدها و دستگاه‌های ذیربط با نظر هیأت رئیسه مجلس.

ارکان مرکز

براساس تصریح ماده (۳) قانون «شرح وظایف مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی»، ارکان مرکز عبارتند از:

۱- هیأت امنا: متشکل از رئیس مجلس، اعضای هیأت رئیسه مجلس و رئیس مرکز

۲- رئیس مرکز

۳٫ شورای پژوهشی

تصویب خط مشی کلی مرکز بنا بر پیشنهاد رئیس مرکز، تأیید بودجه، تأیید زیرمجموعه سازمانی و آیین نامه‌های استخدامی، مالی و معاملاتی و نصب و عزل رئیس مرکز‌، از جمله وظایف هیأت امناست.

رئیس مرکز را هیأت امنا با توجه به ماده (۷) قانون «شرح وظایف مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی»، برای مدت چهار سال از میان افرادی ذی صلاح که دارای مدارج بالای علمی و تجربه کافی باشند، انتخاب می‌کند. اهم وظایف رئیس عبارتند از: ارائه خط مشی و پیشنهاد بودجه و نظارت عالیه بر امور اجرایی و پژوهشی.

شورای پژوهشی‌، متشکل از رئیس مرکز، پنج نفر از شخصیت‌های علمی و کارشناسی از بین نمایندگان مجلس به انتخاب هیأت امنای مرکز و پنج نفر از پژوهشگران متخصص دارای حداقل مرتبه استادیاری با معرفی رئیس مرکز و تصویب هیأت امنا است. بررسی و تأیید طرح‌های پژوهشی، همکاری در تدوین برنامه سالانه مرکز، نظارت بر انتشار نشریه‌های علمی و پژوهشی مرکز و تعیین برنامه‌های اجرایی مرکز برای ارتباط علمی با سایر مراکز آموشی و پژوهشی داخل و خارج کشور‌، جزء وظایف شورای پژوهشی است.

خبرگزاری خانه ملت

خبرگزاری خانه ملت؛

درست در ایامی که شبکه‌ اینترنت تازه وارد فضای رسانه‌ای کشور می‌شد، اندیشه تاسیس نخستین روزنامه اینترنتی ایران در مجلس شورای اسلامی مطرح گردید.

از آغاز به کار پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی چندان نگذشته بود که ضرورت تاسیس «اتاق فکر» و «آینه رسانه‌ای» برای قوه مقننه مطرح شد.

در آن زمان محمدجواد اردشیرلاریجانی، نماینده مردم تهران و رییس کمیسیون سیاست خارجی مجلس با طرح این دو ایده خود از سوی هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی مأمور شد تا ایده‌هایش را عملیاتی کند. به زعم او اتاق فکر می‌توانست کیفیت بررسی طرح‌ها و لوایحی که قوه مقننه در دستور کار خود دارد را غنا ببخشد. آینه رسانه‌ای نیز می‌توانست به عنوان سخنگاه و تریبون برون سازمانی مجلس شورای اسلامی عمل کند.

تا آن ایام آنچه در مجلس شورای اسلامی رخ می‌داد، مصوبات و نطق‌های نمایندگان تنها بدان صورت و در آن حدی که دروازه‌بانان خبری رسانه‌های مکتوب، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران و صدا و سیما می‌خواستند، منعکس می‌شد. البته «روزنامه رسمی کشور» که از سوی وزارت دادگستری منتشر می‌شود نیزمصوبات و رخدادهای مجلس را بدون گزینش منتشر می‌‌کرد؛ اما این نشریه الکترونیک تنها به صورت خاص انتشار می‌یافت و در اختیار افراد معدودی قرار می‌گرفت.

بر این اساس ایده تاسیس اتاق فکر به راه‌اندازی «مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی» انجامید و ضرورت تاسیس آینه رسانه‌ای به راه‌اندازی «روزنامه الکترونیکی خانه ملت» منتهی شد. روزنامه الکترونیکی خانه ملت در بهمن ماه سال ۱۳۷۷ در ساختمان قدیم مجلس متولد شد و به عنوان یکی از بخش های مرکز پژوهش‌های مجلس و به عنوان اولین روزنامه الکترونیکی ایران آغاز به کار کرد.

این روزنامه هشت ماه پس از شروع به کار در مهرماه ۱۳۷۸ به ساختمان مرکز پژوهش‌ها منتقل و فعالیت خود را تا فروردین ماه ۱۳۸۴ به عنوان یکی از بخش های این مرکز ادامه داد.

با انتقال محل مجلس شورای اسلامی به ساختمان جدید واقع در بهارستان، خانه ملت نیز با تغییرات اندکی به عنوان بخش اطلاع رسانی اداره کل فرهنگی و روابط عمومی مجلس دوره جدیدی از فعالیت خود را با هدف تبدیل شدن به اصلی‌ترین منبع اخبار و گزارش‌های مربوط به مجلس و حوزه‌های وابسته آغاز کرد.

سرانجام با آغاز بکار مجلس هشتم و پس از انجام مجموعه تحولاتی در هدف‌گذاری و ساختار سازمانی خانه ملت به عنوان خبرگزاری رسمی مجلس شورای اسلامی در جامعه رسانه‌ای کشور معرفی شد.

و اکنون پس از گذشت حدود ۸ سال به عنوان رسانه قوه قانونگذاری به تولید و انتشار اخبار مرتبط به مجلس شورای اسلامی می پردازد.

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.